هنر آینه کاری از جمله زیبا و منحصر به فرد ترین هنر های تاریخی ایرانی است که در دوره ساسانیان رواج داشته و به صورت های مختلف برای تزئینات داخلی ساختمان ها، منازل و به طور ویژه در اماکن مذهبی و کاخ های سلطنتی کاربرد دارد.

مجموعه باشکوه کاخ موزه سعد آباد، جلوه ای از فرهنگ، هنر و تاریخ ایرانی

کاخ موزه سعد آباد

در سده‌ی 10 هجری قمری انواع مختلفی از آینه‌ها از اروپا به ایران صادر می شد. در آن دوره نقل و انتقالات کالا‌ها به صورت زمینی بود و به همین دلیل برخی از این آینه‌های معامله شده در طول مسیر دچار آسیب و شکستگی می شدند. هنرمندان ایرانی با استفاده از هوش و ذکاوتی که داشتند این ضرر اقتصادی را به سود و منفعت تبدیل کردند! آن ها آینه های شکسته شده را دراندازه های مختلف برای تزئینات داخلی ساختمان ها بکار می بردند.

نخستین بنای آینه کاری شده دیوان خانه کریم خان زند در شیراز است که در سال ۱۲۰۹ ق. به دستور آقا محمدخان قاجار ویران شد و ستون‌ها یک پارچه‌ی حجاری شده و در‌های خاتم و آینه‌های بزرگ آن را برای توسعه وبازسازی ایوان دارالاماره ی تهران (ایوان تخت مرمر کنونی) به تهران انتقال دادند. متأسفانه از دوره با عظمت هخامنشیان آینه‌ای تاکنون کشف نشده است، اما الان که در اینجا بحث آیینه کاری مطرح شده، شایسته است از کاخ تچر داریوش بزرگ نام ببریم. این بنا که از کاخ ‌های باشکوه تخت‌جمشید است و قسمتی از آن مانند درگاه‌ها،‌ طاقچه‌ها و بخشی از دیوار تقریبا سالم مانده از سنگ‌های سیاه تماماً صیقلی ساخته شده است. شفافیت سنگ‌های این کاخ به‌ویژه قسمت داخلی پنجره‌‌های تالار مرکزی به میزانی است که تصویر چهره به خوبی در آن منعکس می‌شود. به همین علت این کاخ را «تالار آیینه» نامیده‌اند.

File:Tachar Persepolis Iran.JPG - Wikipedia

کاخ تچر؛ کاخ زمستانی داریوش هخامنشی

در ادبیات کهن ایران نیز واژه ی آینه جایگاه قابل توجهی دارد، همه جا آینه نماد پاکی، بی ریایی، راستگویی، دل های پاک و ضمیر های روشن است. برعکس، هرگاه خواسته اند از دل های کینه توز سخنی به میان آورند آن ها را به آینه زنگ خورده تشبیه می کردند. دل تهی از صفا و پاکی را به آینه زنگار گرفته تشبیه کرده اند که نمی تواند تجلی نور خدایی شود. سعدی شیرین سخن چه خوش می گوید:

دل آینه صورت غیبست ولیکن                      شرطست که بر آینه زنگار نباشد


بناهای تاریخی که در آنها از هنر آینه کاری استفاده شده است:

1. تالار آینه باغ نارنجستان قوام

2. سقف تالار عمارت بادگیر در کاخ گلستان

3. سالن آینه کاری وزارت خارجه ۱۳۳۰

4. موزه سعدآباد تهران

5. مسجد نصیرالملک

6. خانه مویدی

7. موزه مقدم

8. کاخ نیاوران

9. مسجد گوهرشاد

10. گنبد سلطانیه

11. حمام وکیل شیراز

12. مسجد جامع اصفهان